Hoang mạc – Wikipedia tiếng Việt

Sa mạc Gobi, chụp từ vệ tinh

Hoang mạc là vùng có lượng mưa rất ít, ít hơn lượng cần thiết để hầu hết các loại thực vật sinh trưởng, là vùng đại diện cho những khu vực có khí hậu nhiệt đới lục địa khô. Hoang mạc được xác định là những khu vực có lượng mưa ít hơn 200 mm/năm (10 in/năm),[1][2] do vậy nước ở hoang mạc rất hiếm, thường không có sông và suối, sự sống hiếm hoi vì có rất ít loại động vật và thực vật có thể thích nghi với môi trường khắc nghiệt này, chỉ có ít những cây bộ gai, họ xương rồng sống được điều kiện khô cằn ít nước.

Sa mạc thường dùng để chỉ những hoang mạc cát. Trong các văn bản tiếng Việt dịch từ tiếng Anh đôi khi nhầm lẫn giữa khái niệm “hoang mạc” nói chung và “sa mạc”, bởi trong tiếng Anh không tồn tại từ ngữ cụ thể chỉ “sa mạc” mà chỉ có “desert” dùng để chỉ “hoang mạc”, ví dụ như Nam Cực đôi khi bị hiểu lầm là sa mạc. Ở một số sa mạc nóng, khí hậu thường nóng có thể tới 58°C như ở sa mạc México, Turfan (Tân Cương) nhiệt độ ban ngày mùa hạ lên tới 82,3 °C, có nơi lại lạnh đến -45 °C như ở sa mạc Gobi thuộc Châu Á. Ở vùng sa mạc Sinai, biên độ nhiệt độ chênh lệch giữa ngày và đêm có thể đến hơn 80 °C, đất đai cằn cỗi. Sa mạc thường có lượng bức xạ mặt trời lớn, nhiều cát và gió nóng luôn thổi mạnh tạo ra rất nhiều trận bão cát, hiện nay có khoảng 1/3 diện tích Trái Đất (lục địa) là sa mạc. Người ta thường dùng lạc đà làm phương tiện di chuyển trong sa mạc.

Tiếng Việt vào cuối thế kỷ 19 còn dùng danh từ đại hạn hải (大旱海) để chỉ sa mạc.[3]

Một hình ảnh vệ tinh của SaharaHoang mạc là vùng đất rất khô do có lượng giáng thủy thấp ( đa phần là mưa, còn tuyết hay sương giá thì rất thấp ), thường có ít lớp phủ thực vật, và trong đó có những dòng suốt khô trừ khi nó được cấp nước từ những khu vực bên ngoài. [ 4 ] Các hoang mạc còn được miêu tả là những khu vực mà nước bị mất theo phương pháp thoát bốc hơi nhiều hơn so với mưa. [ 5 ] Nhìn chung những hoang mạc có lượng mưa ít hơn 250 mm ( 10 in ) mỗi năm. [ 4 ] Bán hoang mạc là những vùng có lượng mưa trong khoảng chừng 250 và 500 mm ( 10 và 20 in ) và nếu có phủ cỏ thì được gọi là đồng cỏ khô. [ 1 ] [ 5 ] Các hoang mạc chiếm khoảng chừng 1/3 diện tích quy hoạnh mặt phẳng Trái Đất. [ 1 ] Các hoang mạc nóng thường có sự chênh lệch nhiệt độ ngày đêm và theo mùa lớn với nhiệt độ ban ngày cao và đêm hôm thấp. Ở những hoang mạc nóng, nhiệt độ ban ngày hoàn toàn có thể lên đến 45 °C / 113 °F hoặc cao hơn trong mùa hè, và xuống 0 °C / 32 °F hoặc thấp hơn vào đêm hôm trong mùa đông. Hơi nước trong khí quyển đóng vai trò là một bẫy giữa những sóng hồng ngoại dài phản xạ từ mặt đất, và không khí những hoang mạc không có năng lực ngăn ngừa ánh sáng mặt trời ban ngày ( trời không mây ) hoặc giữ nhiệt vào đêm hôm. Do đó, vào ban ngày hầu hết nhiệt từ mặt trời sẽ tiếp cận đến mặt đất, và ngay sau khi mặt trời lặn, hoang mạc lạnh rất nhanh bằng cách bức xạ nhiệt của nó vào khoảng trống. Các khu vực đô thị trong những hoang mạc không có sự giao động nhiệt độ hàng ngày lớn ( hơn 14 °C / 57.2 °F ), một phần là do ảnh hưởng tác động của hòn đảo nhiệt đô thị. Sa mạc Sahara là hoang mạc lớn thứ 3 trên quốc tế ( sau châu Nam Cực và vùng Bắc Cực ), nó chiếm hơn 30 % diện tích quy hoạnh Châu Phi .Các hoang mạc chiếm khoảng chừng 1/3 diện tích quy hoạnh mặt phẳng Trái Đất. [ 1 ] Các hoang mạc nóng thường có sự chênh lệch nhiệt độ ngày đêm và theo mùa lớn với nhiệt độ ban ngày cao và đêm hôm thấp. Ở những hoang mạc nóng, nhiệt độ ban ngày hoàn toàn có thể lên đến 45 °C / 113 °F hoặc cao hơn trong mùa hè, và xuống 0 °C / 32 °F hoặc thấp hơn vào đêm hôm trong mùa đông. Hơi nước trong khí quyển đóng vai trò là một bẫy giữa những sóng hồng ngoại dài phản xạ từ mặt đất, và không khí những hoang mạc không có năng lực ngăn ngừa ánh sáng mặt trời ban ngày ( trời không mây ) hoặc giữ nhiệt vào đêm hôm. Do đó, vào ban ngày hầu hết nhiệt từ mặt trời sẽ tiếp cận đến mặt đất, và ngay sau khi mặt trời lặn, hoang mạc lạnh rất nhanh bằng cách bức xạ nhiệt của nó vào khoảng trống. Các khu vực đô thị trong những hoang mạc không có sự xê dịch nhiệt độ hàng ngày lớn ( hơn 14 °C / 57.2 °F ), một phần là do ảnh hưởng tác động của hòn đảo nhiệt đô thị. Sa mạc Sahara là hoang mạc lớn thứ 3 trên quốc tế ( sau châu Nam Cực và vùng Bắc Cực ), nó chiếm hơn 30 % diện tích quy hoạnh Châu Phi .

Quá trình phong hóa[sửa|sửa mã nguồn]

Đá bị vỡ ra ( bóc vỏ hóa tròn trên đá granit ) do phong hóa ở bang Texas, Hoa KỳCác hoang mạc thường có khoảng chừng chênh lệch nhiệt độ rộng giữa ngày và đêm, và giữa những mùa, nhiệt độ cao vào ban ngày và sụt giảm nhanh vào đêm hôm. Chênh lệch nhiệt độ ngày-đêm vào khoảng chừng 20 đến 30 °C ( 68 đến 86 °F ) và những đá trên mặt phẳng chịu sự tác động ảnh hưởng lớn bởi sự đổi khác nhiệt độ này. [ 6 ] Vào ban ngày, khung trời thường trong và hầu hết bức xạ mặt trời chạm đến mặt phẳng, nhưng khi mặt trời lặn, hoang mạc lạnh rất nhanh do sự phản xạ nguồn năng lượng vào khoảng trống. Ở những hoang mạc nóng, nhiệt độ vào ban ngày hoàn toàn có thể vượt hơn 45 °C ( 113 °F ) trong mùa hè và xuống dưới điểm ngừng hoạt động vào đêm hôm trong mùa đông. [ 7 ]

(0,16 inch vuông) cát do gió mang đi ở hoang mạc GobiMột cm vuông ( 0,16 inch vuông ) cát do gió mang đi ở hoang mạc GobiSự xê dịch nhiệt độ lớn như thế làm hủy hoại cấu trúc của đá lộ trên mặt phẳng, và những đá này bị phá vỡ theo loại phong hóa cơ học. Các tầng đá bị vỡ vụn trượt xuống thung lũng nơi chúng liên tục bị vỡ ra thành những mảnh nhỏ hơn. Các tầng nằm bên trong liên tục lộ ra và bị phong hóa tiếp theo. Sự giải phóng áp lực đè nén bên trong của khối đá nằm dưới mặt đất hàng trăm triệu năm hoàn toàn có thể làm chúng tự phá vỡ khi lộ trên mặt đất. [ 8 ] Bóc vỏ hóa tròn cũng hoàn toàn có thể Open khi phần bên ngoài của khối đá bị tróc ra thành từng lớp. Hiện tượng này được cho là gây ra bởi áp lực đè nén đặt lên khối đá bằng sự co và giãn và co rút được lặp đi lặp lại, gồm có việc tạo những vết nứt song song với mặt phẳng nguyên thủy. [ 6 ] Các quy trình phong hóa hóa học có lẽ rằng có vai trò quan trọng hơn ở những hoang mạc so với phong hóa cơ học. Độ ẩm thiết yếu hoàn toàn có thể xuất hiện ở dạng sương. Nước dưới đất hoàn toàn có thể bị bay hơi và tạo thành những tinh thể muối hoàn toàn có thể đẩy những hạt đá ở dạng cát hoặc những đá bở rời theo cách bóc vỏ. Các hang động nông đôi lúc được hình thành tại chân những vách đá theo kiểu này. [ 6 ]Khi những dãy núi hoang mạc bị phong hóa làm Open những khu vực to lớn những đá bị phá vỡ và những đống đổ nát. Quá trình này cứ liên tục và mẫu sản phẩm ở đầu cuối hoặc là bụi hoặc là cát. Bụi được tạo thành từ sét được cố kết hoặc những trầm tích núi lửa trong khi cát được tạo thành từ những mảnh vụn của đá granit, đá vôi và cách kết. [ 9 ] Có một size nhất định trong việc phong hóa ( khoảng chừng 500 µ ) bên dưới size này quy trình phong hóa do nhiệt sau đó không xảy ra và đây là size nhỏ nhất so với những hạt cát. [ 10 ]Khi dãy núi bị bào mòn, rất nhiều cát được tạo ra. Với vận tốc gió lớn, những hạt cát được tách ra khỏi mặt phẳng và mang đến nơi khác theo quy trình nhảy cóc. Các hạt cuộn theo gió sẽ được mang đi xa hơn trên đường đi, nhưng khi động năng của gió không còn năng lực mang chúng nữa thì chúng và lắng đọng lại. [ 11 ] Cuối cùng những hạt cát ngọt ngào lại ở một khu vực có vùng cao độ được gọi là biển cát, hoặc tạo thành những cồn cát. [ 12 ]

Bão cát và bão bụi[sửa|sửa mã nguồn]

Trận bão bụi gần doanh trại quân đội ở Iraq, 2005Các trận bão cát và bụi là những sự kiện tự nhiên Open những vùng mà mặt đất không được lớp thực vật bảo vệ. Các trận bão bụi thường khởi đầu ở những rìa hoang mạc nơi mà những vật tư hạt mịn đã được gió mang đi một khoảng chừng cách xa. Khi một cơn gió không thay đổi khởi đầu thổi, những hạt mịn nằm trên mặt đất mở màn lay chuyển. Khi vận tốc gió tăng lên, một số ít hạt được nâng lên theo dòng không khí. Khi chúng tiếp đất, chúng va chạm vào những hạt khác và hoàn toàn có thể làm bắn tung những hạt này vào không khí, và cứ như thế nó tạo một phản ứng dây chuyền sản xuất. Khi bị đẩy, những hạt hoạt động theo một trong 3 cách, tùy thuộc vào size, hình dạng và tỉ trọng của chúng ; lơ lửng, nhảy cóc, hoặc lăn. Chuyển động lơ lửng chỉ xảy ra so với những hạt có đường kính nhỏ hơn 0,1 mm ( 0.004 in ). Trong một trận bão bụi, những hạt mịn này được nâng lên và lan tỏa đến độ cao 6 km ( 3,7 mi ). Chúng làm giảm tầm nhìn và hoàn toàn có thể sống sót rất lâu trong không khí đến vài ngày, được gió mậu dịch mang đi khoảng cách xa đến 6.000 km ( 3.700 mi ). [ 13 ] Các đám mây bụi sum sê hoàn toàn có thể được hình thành từ những cơn gió mạnh hơn, vận động và di chuyển qua nhiều vùng đất với phần rìa đầu cơn bão cuồn cuộn. Chúng hoàn toàn có thể che khuất ánh sáng mặt trời và ngày hoàn toàn có thể tối như đêm trên mặt đất. [ 14 ] Trong một nghiên cứu và điều tra về bão bụi ở Trung Quốc năm 2001, ước tính có khoảng chừng 6,5 triệu tấn bụi được mang đi, bao trùm một vùng rộng 134.000.000 km2 ( 52.000.000 dặm vuông Anh ). Kích thước hạt trung bình khoảng chừng 1,44 μm. [ 15 ] Ở quy mô nhỏ hơn nhiều, những hiện tượng kỳ lạ kiểu này sống sót trong thời hạn ngắn hoàn toàn có thể Open trong những điều kiện kèm theo thời tiết yên bình khi khối không khí nóng gần mặt đất dâng lên cao nhanh đi qua một túi khí lạnh hơn, áp suất không khí thấp bên trên tạo thành một cột xoáy những hạt bụi / cát thì được gọi là lốc cát. [ 16 ]
Các hạt bụi chuyển dời : 1 = lăn 2 = nhảy cóc 3 = lơ lửng 4 = dòng không khíCác trận bão cát Open ít liên tục hơn bão bụi. Chúng thường mở màn từ những cơn bão bụi lớn và Open khi tốc độ gió vượt đến điểm mà nó hoàn toàn có thể mang được những hạt nặng hơn. Các hạt kích cỡ cát này ( đường kính khoảng chừng 0,5 mm ( 0,020 in ) ) bị đẩy vào không khi nhưng lại rơi xuống trên mặt đất và chúng lại đẩy những hạt khác trong quy trình này. Trọng lượng của chúng ngăn chúng bị gió mang đi khoảng cách xa và hầu hết chỉ mang đi trong khoảng chừng vài mét. Cát chảy thành dòng song song với mặt đất như dòng nước, thường dâng lên cao khoảng chừng 30 cm ( 12 in ). [ 13 ] Trong một trận gió không thay đổi thật lớn, dòng cát này hoàn toàn có thể dâng lên cao 2 m ( 6 ft 7 in ) trong khi những hạt cát lớn nhất không hề được gió mang đi. Chúng được luân chuyển theo cách lăn trên nền hoang mạc hoặc nhảy khoảng cách ngắn. [ 14 ]Trong một trận bão cát, những hạt cát được gió mang đi trở thành hạt được tích điện. Các trường điện này có độ lớn lên đến 80 kV / m, hoàn toàn có thể tạo ra những tia lửa và hoàn toàn có thể gây nhiễu động mạng lưới hệ thống viễn thông. Chúng cũng gây không dễ chịu cho con người và hoàn toàn có thể gây đau đầu và buồn nôn. [ 14 ] Điện trường gây ra bởi va chạm giữa những hạt trong không khí và tác động ảnh hưởng của nhảy cóc lắng trên mặt đất. Cơ chế này hơi khó hiểu nhưng những hạt thường tích điện âm khi đường kính dưới 250 μm và điện âm tích điện dương lớn hơn 500 μm. [ 17 ] [ 18 ]

Các dạng địa hình[sửa|sửa mã nguồn]

Ảnh hàng không vùng Makhtesh Ramon, một dạng vòng mài mòn đặc trưng của NegevNhiều người nghĩ rằng sa mạc là gồm có những khu vực to lớn có những cồn cát cuồn cuộn chính do đó là cách chúng thường được diễn đạt trên truyền hình và trong những bộ phim, [ 19 ] nhưng những hoang mạc không phải khi nào cũng như thế. [ 20 ] Trên khắp quốc tế, khoảng chừng 20 % là hoang mạc cát hay sa mạc, đổi khác từ chỉ 2 % ở Bắc Mỹ đến 30 % ở Úc và hơn 45 % ở Trung Á. [ 21 ] Nơi có sa mạc, nó thường có một lượng lớn cát hoặc một vùng to lớn bao gổm những cồn cát. [ 21 ]Một lớp cát gần mặt phẳng, gồm những hạt một phần được cố kết thành lớp với bề dày biến hóa từ vài cm đến vài mét. Cấu trúc của những lớp cát mỏng mảnh nằm ngang này được cấu trúc từ những hạt bụi thô và cát mịnh đến cát hạt trung, tách biệt với những lớp cát hạt thô và cuội. Những hạt lớn hơn neo những hạt khác tại và cũng hoàn toàn có thể kết chặt với nhau tạo thành một lớp đường sa mạc nhỏ. [ 22 ] Các vết gợn sóng hình thành trên thảm cát khi gió vượt trên 24 km / h ( 15 mph ). Chúng hình thành vuông góc với hướng gió và hoạt động từ từ trên mặt phẳng khi gió thổi liên tục. Khoảng cách giữa những đỉnh là chiều dài trung bình mà những hạt nhảy trong quy trình nhảy cóc. Các vết gợi sóng không sống sót lâu và đổi khác khi hướng gió biến hóa. [ 23 ]
Sơ đồ biểu lộ sự thành tạo của cồn cát, gió thổi từ bên tráiCác cồn cát là sự tích tụ của cát do gió mang đến, gồm có những đỉnh hay những miệng. Chúng hình thành theo hướng gió từ những nguồn cát rất khô, bở rời và Open khi những điều kiện kèm theo địa hình và thời tiết phát làm cho những hạt mang theo gió và lắng đọng. Khi gió thổi, sự nhảy cóc và bò diễn ra ở hướng đón gió và những hạt cát hoạt động lên đỉnh. Khi lên đến đỉnh, chúng rơi về phía khuất gió. Sườn đón gió có độ dốc 10 ° đến 20 ° trong khi sườn khuất gió khoảng chừng 32 °, là góc ma sát trong của cát khô bở rời sẽ trượt. Khi sự hoạt động của cát diễn ra như vậy, cồn cát chi chuyển dời một cách từ từ trên mặt đất. [ 24 ] Các cồn cát nhiều lúc sống sót riêng không liên quan gì đến nhau, nhưng chúng thường gồm một nhóm. Khi chúng lan rộng ra, chúng được gọi là biển cát. [ 25 ]Hình dạng của cồn cát nhờ vào vào đặc thù gió phổ cập. Các cồn cát Barchan được tạo ra bởi những cơ gió mạnh thổi qua bề mặt bằng, và có hình lưỡi liềm với bề lõm nằm dưới hướng gió. Khi có hai hướng gió thổi vuông góc nhau, một loạt những cồn cát lê dài, thẳng hàng được gọi những cồn seif hoàn toàn có thể hình thành. Chúng cũng Open song song với hướng gió mạnh chủ yếu. Các đụn cát sao được hình thành do gió biến hóa, và có một số ít đường gờ và mặt trượt tỏa ra từ một điểm TT. Chúng có xu thế tăng trưởng theo chiều dọc ; chúng hoàn toàn có thể đạt đến độ cao 500 m ( 1.600 ft ), khiến chúng trở thành loại cồn cát cao nhất. Những gò cát tròn không xuất hiện trượt là những đụn cát hình vòm hiếm gặp, được tìm thấy ở rìa gió ngược của biển cát. [ 25 ]
Hoang mạc được cấu thành bởi những hạt sạn được gắn chặt thuộc hoang mạc Mojave

Phần lớn diện tích bề mặt của các hoang mạc trên thế giới là các đồng bằng bằng phẳng, bị phủ bởi đá được hình thành chủ yếu do gió. “Sự bào mòn do gió” là quá trình mà các vật liệu hạt min được gió mang đi liên tục. Quá trình này làm cho các vật liệu thạt thô hơn chủ yếu là cuội-sỏi với các hạt đá lớn hơn,[12][21] còn sót lại, tạo thành một vùng đất bằng được phủ bởi các hòn đá tròn cạnh. Nhiều giả thuyết khác nhau đã được đưa ra nhằm giải thích lý do tại sao hình thành những bề mặt đá này. Có thể là sau khi cát và bụi bị gió thổi đi nơi khác, các hòn đá bị di chuyển nhỏ vào vị trí trống đó; một cách khác là các hòn đá trước đó nằm bên dưới bề mặt bằng cách nào đó nó lộ lên trên mặt. Xói mòn rất ít khi xảy ra sau khi hình thành một lớp thảm cuội sỏi, và mặt đất trở nên ổn định. Sự bốc hơi mang hơi ẩm lên trên bề mặt thông qua quá trình mao dẫn và các muối calci có thể kết tủa, liên kết các hạt vật liệu để tạo thành cuội hoang mạc.[26] Cùng lúc, vi khuẩn sống trên bề mặt các hạt đá tích tụ các khoáng chất và các hạt sét, tạo thành một lớp màu nâu bóng phủ lên bề mặt các hạt đá được gọi là sơn hoang mạc (desert varnish).[27]

Các hoang mạc không được cấu trúc bởi cát khác thì gồm có đa phần là những đá gốc, đất khô, và nhiều dạng địa hình khác chịu ảnh hưởng tác động bởi dòng nước như những nón phóng vật, những hố sụt, những hồ trong thời điểm tạm thời hoặc vĩnh cửu, và những ốc đảo. [ 21 ] Hamada là một kiểu địa hình hoang mạc đa phần gồm có những cao nguyên đá nơi mà cát bị bóc đi bởi những quy trình của gió. Các địa hình khác gồm có những đồng bằng phần nhiều được bao trùm bởi cuội, dăm trong khi những vật tư hạt mịn hơn thì bị gió mang đi nơi khác. Các dạng này được gọi là ” reg ” ở tây Sahara, ” serir ” ở đông Sahara, ” gibber plains ” ở Úc và ” saï ” ở Trung Á. [ 28 ] Cao nguyêen Tassili ở Algeria là một địa hình hỗn hợp gồm có những nơi lộ cát kết bị bào mòn, hẻm vực, núi khối tảng, óng khói tiên, vết nứt, những tấm nằm ngang và những khe núi. Ở một vài nơi gió cắt qua tạo thành những hốc hoặc vòm, một số ít nơi khác tạo thành những trụ hình nấm ở chân hẹp hơn ở phần đỉnh. [ 29 ] cao nguyên Colorado bị xâm thực do dòng nước, ở đây sông Colorado đã cắt qua địa hình này hơn hàng thiên niên kỷ qua nền hoang mạc tạo thành hẻm vực với độ sâu hơn 1.800 m, làm lộ ra những tầng đá có tuổi hơn 2 tỉ năm. [ 30 ]
Atacama, hoang mạc khô nhất trên Trái ĐấtMột trong những nơi khô nhất trên Trái Đất là hoang mạc Atacama. [ 31 ] Nơi này phần đông không có sự sống do nó không được đảm nhiệm mưa do sự ngăn cản của dãy núi Andes ở phía đông và dãy núi ven biển Chile ở phía tây. Dòng hải lưu Humboldt và xoáy nghịch Thái Bình Dương góp thêm phần làm cho khí hậu khô của Atacama. Lượng giáng thủy trung bình ở vùng Antofagasta của Chile chỉ 1 mm ( 0,039 in ) / năm. Một số trạm thời tiết ở Atacama không khi nào ghi nhận mưa. Bằng chứng cho thấy rằng Atacama hoàn toàn có thể không có bất kể trận mưa nào từ 1570 đến 1971. Do quá khô nên những vùng núi có độ cao đến 6.885 m ( 22.589 ft ) trọn vẹn bị ngừng hoạt động và ở phía nam của vĩ độ 25 ° N đến 27 ° N, hoàn toàn có thể đã đóng băng trong suốt kỷ Đệ tứ, mặc dầu băng vĩnh cửu kéo dài xuống đến độ cao 4.400 m ( 14.400 ft ) và lê dài lên trên 5.600 m ( 18.400 ft ). [ 32 ] [ 33 ] Tuy nhiên, có 1 số ít thực vật sống ở Atacama, chúng đặc biệt quan trọng thích nghi khi hút ẩm và sương giá từ những luồng gió thổi vào từ Thái Bình Dương. [ 31 ]
Lũ quét ở GobiKhi mưa rơi trên những hoang mạc, nó thường rất kinh hoàng. Bề mặt hoang mạc là vật chứng cho điều này với những kênh dẫn khô được gọi là lạch hoặc những khúc uốn trên mặt phẳng của nó. Các tín hiệu này cho thấy chúng trải qua những đợt lũ quét với những dòng xoáy có vận tốc đáng kinh ngạc, hoàn toàn có thể lê dài hàng km. Hầu hết những hoang mạc là những bồn trũng mà không có mạng lưới hệ thống thu-thoát nước đổ vào biển nhưng một vài hoang mạc cắt qua những con sông kỳ lạ có nguồn từ những dãy núi hoặc những khu vực có lượng mưa lớn ở bên ngoài ranh giới hoang mạc. Sông Nin, sông Colorado và Hoàng Hàn là như vậy, chúng mất hầu hết nước qua việc ngấm xuống đất và bốc hơi khi chúng đi qua hoang mạc, đồng thời làm dâng cao mực nước ngầm của khu vực lân cận. Cũng hoàn toàn có thể có những nguồn nước ngầm trong những hoang mạc ở dạng suối, tầng chứa nước, những sông ngầm hoặc hồ. Nơi những dạng nước này nằm gần mặt phẳng, những giếng nước hoàn toàn có thể có nước và những ốc đảo hoàn toàn có thể hình thành nơi thực vật và động vật hoang dã hoàn toàn có thể sinh sống. [ 21 ] Hệ thống tần chứa nước cát kết Nubia dưới hoang mạc Sahara là nơi tích tụ nước chôn vùi lớn nhất đã được biết đến. Great Man-Made River được Colonel Gadaffi của Libya thiết kế xây dựng đã lấy nước từ tầng chứa nước này và phân phối cho những thành phố ven biển. [ 34 ] Ốc đảo Kharga ở Ai Cập dài 150 km ( 93 mi ) và là ốc đảo lớn nhất trong hoang mạc Libya. Một hồ chứa chiếm trọn vùng trũng này trong thời kỳ cổ và tạo ra một lớp trầm tích cát-sét dày. Các giếng được đào để lấy nước từ tầng cát kết chứa nước nằm bên dưới lớp cát-sét này. [ 35 ] Sự thấm qua hoàn toàn có thể xảy ra trong những bức tường của hẻm vực và những ao hoàn toàn có thể sống sót trong bóng râm gần nơi khô hạn của đoạn sông bên dưới. [ 36 ]Các hồ hoàn toàn có thể hình thành trong những bồn trũng nơi có đủ lượng mực hoặc nước tan chảy từ bằng ở bên trên. Cũng thường có những nguồn nước nông và mặn, và những luồng gió thổ qua mặt phẳng chúng làm cho nước vận động và di chuyển đến những vùng đất thấp lân cận. Khi những hồ khô đi, chúng để lại một lớp phủ được cấu trúc bởi sét, bột hoặc cát được gọi là playa. Các hoang mạc ở Bắc Mỹ có hơn một trăm playa, nhiều trong số chúng là những di tích lịch sử của hồ Bonneville, hồ này bao trùm những vùng của Utah, Nevada và Idaho trong suốt thời kỳ băng hà gần đây nhất khi khí hậu lúc đó lạnh hơn và khí ẩm hơn. [ 37 ] Các hồ dạng này như Great Salt Lake, hồ Utah, hồ Sevier và nhiều hồ khô khác. Bề mặt bằng phẳng của những playa từng được dùng là cho những vụ thử xe vận tốc cao ở hoang mạc Black Rock và Bonneville Speedway và Không quân Hoa Kỳ sử dụng Rogers Dry Lake ở hoang mạc Mojave làm đường băng cho máy bay và tàu khoảng trống. [ 21 ]

Các loại hoang mạc[sửa|sửa mã nguồn]

Hoang mạc lạnh : Tuyết phủ kín mặt phẳng mái vòm của trạm nghiên cứu và điều tra C tại châu Nam Cực – hình ảnh đại diện thay mặt cho hầu hết mặt phẳng của lục địa này .Hoang mạc được định nghĩa và phân loại theo nhiều cách, thường là tích hợp giữa giáng thủy dựa trên số ngày mưa / tuyết rơi, nhiệt độ, và nhiệt độ, và đôi lúc thêm những yếu tố khác. [ 1 ] Ví dụ, Phoenix, Arizona có lượng mưa hàng năm ít hơn 250 mm ( 9,8 in ), và ngay lập tức được công nhận là nằm trong nhóm hoang mạc do tại những thực vật thích nghi khô hạn ở đó. Sườn Bắc Alaska của dãy Brooks thuộc Alaska cũng có lượng giáng thủy hàng năm nhỏ hơn 250 mm ( 9,8 in ) và thường được xếp vào hoang mạc lạnh. [ 38 ] Các vùng khác trên quốc tế có hoang mạc lạnh, gồm có cả Himalaya [ 39 ] và những vùng ở độ to lớn khác thuộc những nơi khác của quốc tế. [ 40 ] Các hoang mạc vùng Cực gồm có hầu hết là những khu vực ngừng hoạt động Bắc Băng Dương và Nam Băng Dương. [ 41 ] [ 42 ] Định nghĩa phi kỹ thuật nói rằng những hoang mạc là những bộ phận trên bề mặt Trái Đất có không đủ thảm thực vật để tương hỗ sự sống cho con người. [ 43 ]Hoang mạc nhiều lúc được phân loại theo ” nóng ” hoặc ” lạnh “, ” bán khô hạn ” hoặc ” ven biển “. [ 43 ] Đặc điểm của hoang mạc nóng như có nhiệt độ cao vào mùa hè ; lượng bay hơi lớn hơn lượng giáng thủy do nhiệt độ cao, gió mạnh và không có mây ; sự giao động đánh kể về sự Open mưa, cường độ và phân bổ mưa ; và độ ẩm thấp. Nhiệt độ mùa đông đổi khác đáng kể giữa những hoang mạc và thường tương quan đến vị trí địa lý của hoang mạc trên những lục địa và vĩ độ. Biên độ xê dịch nhiệt độ hàng ngày rất cao đến 22 °C ( 40 °F ) hoặc lớn hơn, với sự mất nhiệt do bức xạ vào đêm hôm đang được tăng lên bởi khung trời trong. [ 44 ]Các hoang mạc lạnh, đôi lúc được gọi là hoang mạc ôn đới, phân bổ ở những vĩ độ cao hơn so với sa mạc nóng và khô cằn là do không khí khô. Một số hoang mạc lạnh ở xa đại dương và những loại khác được ngăn cách bởi những dãy núi từ biển và trong cả hai trường hợp không có đủ nhiệt độ trong không khí để gây nhiều mưa. Hoang mạc lớn nhất kiểu này được tìm thấy ở Trung Á. Những hoang mạc khác ở phía đông của dãy núi Rocky, phía đông của miền Nam Andes và ở phía nam nước Australia. [ 5 ] Hoang mạc ở Cực thuộc nhóm đặc biệt quan trọng của hoang mạclạnh. Không khí rất lạnh và mang chút hơi ẩm, rất ít giáng thủy, hầu hết ở dạng tuyết, được mang theo trong những sơn gió thường can đảm và mạnh mẽ và hoàn toàn có thể hình thành những trận bão tuyết, trôi và cồn tương tự như như của bão bụi và cát trong vùng sa mạc khác. Ở Nam Cực, ví dụ, lượng giáng thủy hàng năm khoảng chừng 50 mm ( 2 in ) trên cao nguyên TT và gấp mười lần lượng đó trên một số ít bán đảo lớn. [ 44 ]Chỉ dựa trên lượng mưa, hoang mạc siêu khô cằn nhận được ít hơn 25 mm ( 1 in ) lượng mưa mỗi năm ; chúng không có chu kỳ luân hồi theo mùa hàng năm và trải qua những tiến trình 12 tháng không hề có mưa. [ 44 ] [ 45 ] Hoang mạc khô cằn nhận được 25 đến 200 mm ( 1 đến 8 in ) trong năm và hoang mạc bán khô cằn nhận được 200 đến 500 mm ( 8 đến 20 in ). Tuy nhiên, những yếu tố như nhiệt độ, nhiệt độ, vận tốc bốc hơi và thoát hơi nước, và năng lực tàng trữ nhiệt độ của đất có ảnh hưởng tác động đáng kể vào mức độ khô hạn và những thực vật và động vật hoang dã hoàn toàn có thể được duy trì. Mưa rơi vào mùa lạnh hoàn toàn có thể có hiệu suất cao hơn thôi thúc tăng trưởng thực vật, và xác lập ranh giới của hoang mạc và những vùng bán khô cằn bao quanh chúng chỉ dựa trên những địa thế căn cứ về mưa vẫn còn là yếu tố chưa được xử lý. [ 44 ]Hoang mạc ven biển đa phần được tìm thấy trên những rìa phía tây của những lục địa nơi mà những dòng hải lưu lạnh trỗi lên từ dưới đáy đại dương. Những cơn gió lạnh thổi qua mặt nước này nhận chút hơi ẩm và những khu vực ven biển có nhiệt độ thấp và lượng mưa rất thấp, giáng thủy đa phần là ở dạng sương mù và sương giá. Phạm vi nhiệt độ hàng ngày và hàng năm là tương đối thấp, tương ứng là 11 °C ( 20 °F ) và 5 °C ( 9 °F ) ở sa mạc Atacama. Các hoang mạc thuộc loại này thường dài và hẹp và được số lượng giới hạn phía đông bởi dãy núi. Chúng phân bổ ở phía tây nam châu Phi, Chile, miền nam California và Baja California. Các hoang mạc ven biển khác chịu ảnh hưởng tác động của dòng lạnh được tìm thấy ở Tây Úc, Bán hòn đảo Ả Rập và Sừng châu Phi, và rìa phía tây của sa mạc Sahara. [ 44 ]Vào năm 1961, Peveril Meigs chia những sa mạc trên Trái Đất thành ba loại theo lượng mưa mà chúng nhận được. Hệ thống này hiện được đồng ý thoáng rộng, vùng đất cực kỳ khô cằn có tối thiểu mười hai tháng liên tục mà không có mưa, đất khô cằn có ít hơn 250 mm ( 10 in ) lượng mưa hàng năm, và những vùng đất khô hạn có lượng mưa trung bình hàng năm từ 250 và 500 mm ( 10 – 20 in ). Cả hai vùng đất cực kỳ khô cằn và khô cằn được coi là sa mạc trong khi những vùng đất khô hạn thường được gọi là thảo nguyên khi họ đồng cỏ. [ 1 ]
Hoang mạc cũng được chia theo vị trí địa lý và cấu trúc khí hậu chính, như gió mậu dịch, vĩ độ trung bình, bóng mưa, gió mùa hoặc hoang mạc vùng cực. [ 46 ] Hoang mạc gió mậu dịch Open hoặc ở rỉa của vĩ độ từ 30 ° đến 35 ° Bắc và Nam. Các vành đai này tương quan đến gió thổi ngược cận nhiệt đới và những khối không khí khô lớn có nguồn gốc vận động và di chuyển từ vĩ độ cao về phía cực. Sa mạc Sahara là thuộc loại này. [ 47 ] Hoang mạc vĩ độ trung bình giữa 30 ° và 50 ° Bắc và Nam. Chúng đa phần là ở vùng cách xa biển nơi mà hầu hết nhiệt độ đã rơi / tách ra từ gió. Chúng gồm có những hoang mạc Tengger, và Sonoran. [ 46 ] Sa mạc gió mùa cũng tựa như. Chúng Open ở vùng có sự chênh lệch nhiệt độ lớn giữa biển và đất liền. Không khí ấm ẩm dâng lên trên đất liền, mang hơi nước và quay ngược trở lại biển. Vào sâu vào trong nước, khu vực nhận được rất ít mưa. Các sa mạc Thar gần biên giới Ấn Độ / Pakistan là thuộc loại này. [ 46 ]Ở 1 số ít nơi trên quốc tế, sa mạc được tạo ra bởi sự tác động ảnh hưởng của bóng mưa. Vách địa hình Open khi những khối không khí dâng cao hơn địa hình mặt đất. Trong quy trình chúng lạnh đi và mất nhiều hơi ẩm bằng cách mưa trên những sườn đón gió của dãy núi. Khi chúng xuống qua sườn khuất gió, khối không khí trở nên ấm hơn và năng lực mang theo hơi ẩm tăng lên nên khu vực có lượng mưa tương đối ít xảy ra. [ 48 ] Hoang mạc Taklamakan là ví dụ của loại này, nó nằm trong bóng mưa của Himalaya và nhận lượng giáng thủy hàng năm ít hơn 38 mm ( 1,5 in ). [ 49 ] Các khu vực khác khô hạn do một chặng đường dài từ những nguồn ẩm sẵn có gần nhất. [ 50 ]

Hoang mạc vùng núi là các nơi khô cằn ở độ cao rất lớn; như trường hợp của bắc Himalaya, thuộc dãy núi Côn Lôn và cao nguyên Thanh Tạng. Nhiều nơi thuộc loại này có độ cao hơn 3.000 m (9.800 ft) và chế độ nhiệt có thể là hemiboreal. Các nơi này sở hữu tính khô cằn rõ rệt (lượng mưa trung bình hàng năm thường là ít hơn 40 mm hoặc 1,5 in) để cho là rất xa các nguồn ẫm có sẵn gần nhất và thường ở sườn đón và khuất gió của dãy núi. Hoang mạc núi thường là loại lạnh, hoặc có thể là thay đổi nóng ban ngày và lạnh vào ban đêm như trường hợp của các sườn núi phía đông bắc của núi Kilimanjaro.[51]

Các hoang mạc cực như McMurdo Dry Valleys vẫn đóng băng do các luồn gió khô katabatic thổi xuống sườn từ các dãy núi xung quanh.[52] Các khu vực hoang mạc cũ hiện nay là môi trường không khô cằn, như hoang mạc cổ Sandhills ở Nebraska.[46] Trong hệ thống phân loại khí hậu Köppen, các hoang mạc được xếp vào nhóm BWh (hoang mạc nóng) hoặc BWk (hoang mạc ôn hòa). Trong phân loại khí hậu Thornthwaite, hoang mạc được xếp vào nhóm khí hậu siêu nhiệt.[53][54]

Các hoang mạc lớn trên Trái Đất[sửa|sửa mã nguồn]

Các hoang mạc chiếm khoảng chừng 1/3 diện tích quy hoạnh đất liền trên Trái Đất. [ 1 ] Phần đất bên dưới hoàn toàn có thể bị phủ muối. Quá trình gió là những yếu tố chính định hình nên những cảnh quang hoang mạc. Các hoang mạc vùng cực ( hay ” hoang mạc lạnh ” ) có những đặc thù tương tự như, ngoại trừ dạng giáng thủy chính là tuyết thay vì mưa. Nam Cực là hoang mạc lạnh lớn nhất ( chiếm khoảng chừng 98 % lớp băng dày của lục địa này và 2 % là đá ) .
Các loại hoang mạc cả nóng và lạnh có vai trò quan trọng trong việc điều hòa nhiệt độ của Trái Đất. Sở dĩ có điều này là do chúng phản xạ nhiều ánh sáng tới và suất phản chiếu ( albedo ) của chúng cao hơn những khu rừng và biển. [ 56 ]

Sinh địa lý[sửa|sửa mã nguồn]

Hệ thực vật[sửa|sửa mã nguồn]

Xerophyta: Pachycereus pringlei ở hoang mạc Baja California, vùng Cataviña, Mexicoở hoang mạc Baja California, vùng Cataviña, MexicoHệ thực vật sống ở hoang mạc đương đầu với những thử thách nghiêm trọng trong môi trường khô cằn. Vấn đề mà chúng cần phải xử lý gồm có việc làm thế nào để có được đủ nước, làm thế nào để tránh bị ăn và làm thế nào để sinh sản. Quang hợp là chìa khóa để tăng trưởng thực vật. Nó chỉ hoàn toàn có thể diễn ra trong ngày khi mà nguồn năng lượng mặt trời là đủ thiết yếu, nhưng vào ban ngày, nhiều sa mạc trở nên rất nóng. Việc mở khí khổng cho phép hút lượng carbon dioxide thiết yếu cho quy trình này đồng thời gây ra sự bốc thoát hơi nước, và việc bảo tồn nguồn nước là một ưu tiên số 1 cho thực vật ở sa mạc. Một số thực vật đã xử lý yếu tố này bằng cách vận dụng chuyển hóa axít crassulacean, được cho phép chúng mở khí khổng vào đêm hôm để cho phép hút CO2 vào, và đóng chúng vào ban ngày, [ 57 ] hoặc dùng cách cố định và thắt chặt cacbon C4. [ 58 ]Nhiều loài thực vật sa mạc đã làm giảm size của lá hoặc bỏ chúng trọn vẹn. Xương rồng là ” chuyên viên ” sa mạc và trong hầu hết những loài lá đã bị thoái hóa thành gai và diệp lục vận động và di chuyển vào thân cây, cấu trúc tế bào trong đó đã được đổi khác để cho phép chúng tàng trữ nước. Khi mưa rơi, nước được hấp thu nhanh gọn bởi rễ nông và giữ lại để cho phép chúng sống sót cho đến khi cơn mưa tiếp theo, hoàn toàn có thể là vài tháng hoặc vài năm sau đó. [ 59 ] Loài xương rồng khổng lồ saguaro của hoang mạc Sonoran tạo thành ” rừng “, cung ứng bóng râm cho những loài thực vật khác và nơi làm tổ của những loài chim sa mạc. Saguaro tăng trưởng rất chậm nhưng hoàn toàn có thể sống lên đến hàng trăm năm. Bề mặt thân cây được gấp lại như một concertina, được cho phép chúng giãn ra, và những tiêu bản lớn hoàn toàn có thể giữ được 8 tấn nước sau khi những trận mưa lớn. [ 59 ]Cacti phân bổ hạn chế ở Tân Thế giới nhưng những loài thực vật Xerophyta đã tăng trưởng theo những ngữ cảnh tựa như bởi quy trình tiến hóa quy tụ. [ 60 ] Thực vật sống ở sa mạc đã hạn chế sự mất nước bằng cách giảm kích cỡ và số lượng lỗ khí, bởi có lớp phủ sáp và lá rậm hoặc nhỏ. Một số có lá rụng sớm, rụng lá vào mùa khô nhất, và những nhóm khác bị cong lá để giảm bớt bốc hơi. Những loài khác trữ nước trong lá mọng nước hoặc thân hoặc mọng nước. Các loài thực vật sa mạc tối đa hóa sự hấp thu nước bằng bằng cách có bộ rễ nông tăng trưởng rộng, hoặc bằng cách tăng trưởng dài rễ cọc đạt tới xuống tầng đất đá sâu để lấy nước ngầm. [ 61 ] saltbush ở nước Australia có lá mọng nước và tiết ra những tinh thể muối, được cho phép nó sống trong khu vực nhiễm mặn. [ 61 ] [ 62 ] Giống với xương rồng, nhiều loài đã tăng trưởng gai để tránh những động vật hoang dã ăn chúng. [ 59 ]
Một số thực vật sa mạc sinh hạt nằm ngủ trong đất cho đến khi có điều kiện kèm theo tăng trưởng khi có mưa. Các loài cây hàng năm như vậy tăng trưởng với vận tốc rất nhanh và hoàn toàn có thể ra hoa và kết hạt chỉ trong vòng vài tuần, nhằm mục đích hoàn thành xong vòng đời tăng trưởng của chúng trước khi nước bị khô cạn. Đối với những loài cây nhiều năm, sự sinh sản có nhiều năng lực thành công xuất sắc hơn nếu hạt nảy mầm ở một vị trí bóng râm, nhưng không quá gần với cây mẹ vì có sự cạnh tranh đối đầu với nó. Một số hạt sẽ không nảy mầm cho đến khi nó đã được thổi trên mặt sa mạc để làm tróc vỏ hạt. Hạt giống của cây bụi mọc trong sa mạc ở Mỹ cứng và không nảy mầm ngay cả khi trồng một cách cẩn trọng. Khi nó đã đi qua ruột của Pronghorn thì nó nảy mầm thuận tiện, và đống phân nhỏ ẩm cung ứng một khởi đầu tốt đẹp cho đời sống tốt ra khỏi cây mẹ. [ 59 ] Thân và lá của một số ít cây nằm thấp hơn tốc độ mặt phẳng mà gió hoàn toàn có thể mang hạt cát và bảo vệ đất khỏi bị xói mòn. Ngay cả nấm nhỏ và những thực vật cực nhỏ được tìm thấy trên mặt đất hoàn toàn có thể là một link quan trọng trong việc ngăn ngừa xói mòn và trợ cho những sinh vật sống khác sinh sống. Hoang mạc lạnh thường có nồng độ muối cao trong đất. Cỏ và cây bụi thấp là thảm thực vật chiếm lợi thế ở đây và mặt đất hoàn toàn có thể được phủ bởi địa y. Hầu hết những bụi cây có lá gai và rụng lá vào thời kỳ lạnh nhất trong năm. [ 63 ]

Hệ động vật hoang dã[sửa|sửa mã nguồn]

Bài chi tiết cụ thể : Xerocole

Động vật thích nghi để sống trong sa mạc được gọi là xerocole. Không có bằng chứng cho thấy nhiệt độ cơ thể của động vật có vú và các loài chim là thích nghi với khí hậu khác nhau, hoặc là nhiệt độ lớn hoặc quá lạnh. Trong thực tế, với một số rất ít trường hợp ngoại lệ, tốc độ trao đổi chất cơ bản của chúng được xác định bởi kích thước cơ thể, không phụ thuộc vào khí hậu mà chúng sống.[64] Nhiều loài động vật sa mạc (và thực vật) cho thấy sự thích nghi tiến hóa đặc biệt rõ ràng cho việc bảo tồn nước hoặc khả năng chịu nhiệt và do đó thường được nghiên cứu trong sinh lý học so sánh, sinh lý học sinh thái và sinh lý học tiến hóa. Một ví dụ cũng được nghiên cứu đầy đủ là sự biệt hóa thận của động vật có vú thể hiện qua các loài sinh sống ở sa mạc.[65] Nhiều ví dụ về tiến hóa hội tụ đã được xác định trong các sinh vật sa mạc, bao gồm giữa cây xương rồng và Euphorbia, chuột túi và jerboas, Phrynosoma và thằn lằn Moloch.[66]

Cursorius cursor là một “công dân” sa mạc ngụy trang giỏi, có cơ thể màu bụi và dấu hiện đầu lộn xôn.là một ” công dân ” sa mạc ngụy trang giỏi, có khung hình màu bụi và dấu hiện đầu lộn xôn .Sa mạc biểu lộ một môi trường đầy thử thách so với động vật hoang dã. Không chỉ những nhu yếu về nước và thức ăn mà chúng cũng cần phải giữ cho nhiệt độ khung hình ở một mức độ đồng ý được. Bằng nhiều cách khác nhau, chim là có năng lực nhất để làm điều này trong những động vật hoang dã bậc cao. Chúng hoàn toàn có thể vận động và di chuyển đến những khu vực có nhiều thức ăn sẵn có khi sa mạc nở hoa sau những trận mưa địa phương và hoàn toàn có thể bay đến những trũng nước xa xôi. Trong hoang mạc nóng, chim lượn hoàn toàn có thể tự vô hiệu nhiệt cao từ nền sa mạc quá nóng bằng cách sử dụng nhiệt để bay vút lên đới không khí lạnh ở độ to lớn. Để bảo tồn nguồn năng lượng, những loài chim sa mạc khác chạy thay vì bay. cream-coloured courser flits chạy trên mặt đất trên đôi chân dài của mình, dừng định kỳ để bắt côn trùng nhỏ. Như những loài chim sa mạc khác, nó có năng lực ngụy trang tốt bởi nó hoàn toàn có thể ẩn mình vào cảnh sắc xung quanh khi đứng yên. Các con gà gô cát là một chuyên viên về ngụy trang và làm tổ ở mở trên sa mạc cách những vũng nước mà chúng hay uống hàng ngày hàng chục km. Một số loài chim nhỏ sống ban ngày được tìm thấy ở những vị trí rất hạn chế nơi mà bộ lông của chúng giống với sắc tố của mặt phẳng bên dưới. chim sơn ca sa mạc tắm cát liên tục nhằm mục đích bảo vệ rằng nó giống với môi trường của nó sống. [ 67 ]Nước và cacbon dioxide là mẫu sản phẩm ở đầu cuối của quy trình trao đổi chất và oxy hóa chất béo, protein, và những carbohydrat. [ 68 ] Việc oxy hóa 1 gram carbohydrat tạo ra 0,60 gram nước ; 1 gram protein sinh ra 0,41 gram nước ; và 1 gram chất béo sinh ra 1,07 gram nước, [ 69 ] làm cho những loài động vật hoang dã sa mạc hoàn toàn có thể sống mà cần ít hoặc không cần uống nước. [ 70 ] chuột túi là một ví dụ về việc sử dụng nước của quy trình trao đổi chất này và bảo tồn nước bằng cách tinh chỉnh và điều khiển vận tốc trao đổi chất thấp cơ bản và vùi mình dưới cát trong cái nóng của ban ngày, [ 71 ] làm giảm mất nước qua bộ lông và hệ hô hấp khi chúng nghỉ ngơi. [ 70 ] [ 72 ] Các động vật hoang dã có vú ăn cỏ lấy ẩm từ thực vật mà chúng ăn. Các loài như addax antelope, [ 73 ] dik-dik, Grant’s gazelle và oryx sử dụng rất hiệu suất cao chiêu thức này nên chúng không cần uống nước. [ 74 ] Lạc đà là một ví dụ tuyệt vời của một động vật hoang dã có vú thích nghi với đời sống sa mạc. Nó giảm thiểu sự mất nước của mình bằng cách sản xuất nước tiểu đậm đặc và phân khô, và hoàn toàn có thể mất 40 % khối lượng khung hình của mình trải qua sự mất nước mà không chết do mất nước. [ 75 ] Carnivores can obtain much of their water needs from the body toàn thân fluids of their prey. [ 76 ] Nhiều loài động vật hoang dã sa mạc nóng khác sống về đêm thì tìm kiếm bóng mát vào ngày hoặc ở trong hang dưới lòng đất. Ở độ sâu hơn 50 cm ( 20 in ), những chúng vẫn duy trì ở mức từ 30 đến 32 °C ( 86 và 90 F ) không phụ thuộc vào vào nhiệt độ bên ngoài. [ 76 ] Chuột nhảy, chuột sa mạc, chuột túi và những loài gặm nhấm nhỏ khác ra khỏi hang của chúng vào đêm hôm và do đó, làm cáo, chó sói, chó rừng và rắn săn chúng. Chuột túi giữ lạnh bằng cách tăng nhịp hô hấp của chúng, thở hổn hển, tiết mồ hôi và làm ẩm da của chân trước bằng nước bọt của chúng. [ 77 ] Động vật có vú sống ở hoang mạc lạnh đã tăng trưởng sự cách nhiệt cao hơn trải qua bộ lông khung hình ấm hơn và những lớp cách nhiệt bằng mỡ dưới da. Chồn Bắc Cực có vận tốc trao đối chất lớn hơn gấp 2 đến 3 lần so với những loài động vật hoang dã có vú cùng size. Chim đã tránh được yếu tố mất nhiệt qua đôi chân của mình bằng cách không cố gắng nỗ lực để duy trì nhiệt của chân bằng với nhiệt của những phần còn lại của khung hình, một dạng cách nhiệt thích nghi. [ 64 ] Chim cánh cụt nhà vua có bộ lông dày, một lớp cách nhiệt ( đệm ) không khí kế lớp da và nhiều, và những chính sách nhiệt khác nhau để duy trì nhiệt cơ thể chúng trong một môi trường khắc nghiệt nhất trên Trái Đất. [ 78 ]

Là động vật máu lạnh, bò sát không thể sống trong hoang mạc lạnh nhưng rất phù hợp với những hoang mạc nóng. Trong cái nóng ban ngày của sa mạc Sahara, nhiệt độ có thể tăng lên 50 °C (122 °F). Loài bò sát không thể tồn tại ở nhiệt độ này và thằn lằn sẽ bị gục ngã do nhiệt ở 45 °C (113 °F). Chúng ít thích nghi với cuộc sống sa mạc và không thể để làm mát mình bằng cách đổ mồ hôi vì thế chúng cần ẩn nấp tránh cái nắng ban ngày. Trong phần đầu của đêm, khi mặt đất tỏa nhiệt hấp thụ trong ngày, chúng xuất hiện và chuẩn bị săn mồi. Thằn lằn và rắn là nhiều nhất trong các khu vực khô cằn và rắn nhất định đã phát triển một phương pháp di chuyển mới cho phép chúng di chuyển về hai bên và điều hướng các cồn cát cao. Các loài này bao gồm trong chi rắn sừng của châu Phi và Crotalus cerastes của Bắc Mỹ, sự tiến hóa riêng biệt nhưng có các hành vi giống như tiến hóa hội tụ. Nhiều loài bò sát sa mạc là động vật ăn thịt phục kích và thường chôn mình trong cát, chờ đợi con mồi đến trong phạm vi tấn công.[79]

Động vật lưỡng cư có vẻ như không phải là dân cư sa mạc, vì chúng cần giữ cho da ẩm và nhờ vào vào nước cho mục tiêu sinh sản. Trong thực tiễn, 1 số ít ít loài được tìm thấy trong môi trường sống này đã triển khai một số ít sự thích nghi đáng quan tâm. Hầu hết trong số đó là fossorial, trải qua những tháng khô nóng ngủ hè trong hang sâu. Trong khi đó chúng lột da nhiều lần và giữ lại những phần da đó xung quanh chúng để làm một lớp không thấm nước như kén để giữ nhiệt độ. Trong sa mạc Sonoran, Couch’s spadefoot toad dành phần đông thời hạn trong năm ngủ trong hang của nó. Mưa lớn là nguyên do dẫn đến sự Open và tiên phong con đực tìm một cái ao tương thích lôi kéo lôi cuốn những con khác. Trứng được đẻ và những con nòng nọc tăng trưởng nhanh gọn khi chúng phải đạt đến biến thái trọn vẹn trước khi nước bốc hơi hết. Khi sa mạc khô đi, con cóc trưởng thành lại chôn mình. Các con con ở lại trên mặt phẳng trong một thời hạn, ăn và lớn lên, nhưng ngay sau đó chúng đào dang vùi mình xuống. Một ít trong số chúng hoàn toàn có thể đến tuổi trưởng thành. [ 80 ] The water holding frog in nước Australia has a similar life cycle and may aestivate for as long as five years if no rain falls. [ 81 ] Desert rain frog của Namibia là loài sống về đêm và sống sót nhờ vào nhiệt độ của sương muối biển từ Đại Tây Dương. [ 82 ]
Triops australiensis sống sót qua giai đoạn khô cằn ở dạng trứng, trứng này phát triển nhanh chóng sau cơn mưa.sống sót qua quá trình khô cằn ở dạng trứng, trứng này tăng trưởng nhanh gọn sau cơn mưa .

Động vật không xương sống, đặc biệt là arthropoda, đã thành công khi sống trong hoang mạc. Ruồi, bọ cánh cứng, kiến, mối, locust, Chiếu, bò cạp và nhện[83] có các lớp biểu bì cứng, không thấp nước và nhiều trong số chúng đẻ trứng dưới mặt đất và con con phát triển khác xa với nhiệt độ cực cao trên mặt đất.[84] Cataglyphis bombycina sử dụng protein chống sóc nhiệt theo một cách mới và kiếm ăn bên ngoài trong một khoảng thời gian rất ngắn trong ngày.[85] Stenocara dentata ở Namibia đứng trên các chân trước của nó và nâng mai của nó để hứng sương mù buổi sáng ở dạng ngưng tụ, rồi chuyển nước vào miệng của nó.[86] Một số loài arthropoda sử dụng các ao tạm hình thành sau cơn mưa và hoàn thành vòng đời của nó trong vài ngày. Tôm sa mạc thực hiện điều này, xuất hiện “một cách kỳ lạ” trong vũng nước mới được hình thành như những quả trứng đang ngủ nở ra. Những loài khác, chẳng hạn như brine shrimp, Anostraca và Notostraca, được ngừng trao đổi chất và có thể mất đến 92% khối lượng cơ thể của chúng, có thể khôi phục nước ngay sau khi trời mưa và hồ tạm thời của chúng xuất hiện trở lại.[87]

Quan hệ với con người[sửa|sửa mã nguồn]

Con người đã sử dụng hoang mạc từ lâu để làm nơi sinh sống, [ 88 ] và gần đây là khai thác tài nguyên [ 89 ] và thu lấy nguồn năng lượng mặt trời. [ 90 ] Các hoang mạc có vai trò quan trọng trong văn hóa truyền thống của con người với nhiều tác phẩm văn học viết về chúng. [ 91 ]
Người chăn cừu ở Marrakech đang lùa đàn cừu sang cánh đồng khácCon người đã và đang sống trong hoang mạc hàng thiên niên kỷ. Nhiều bộ tộc ví dụ điển hình như thổ dân Kalahari, thổ dân Úc và những bộ tộc khác nhau của người da đỏ châu Mỹ nguyên thủy sống bằng săn bắn hái lượm. Họ đã tăng trưởng kiến thức và kỹ năng trong việc sản xuất và sử dụng vũ khí, theo dõi động vật hoang dã, tìm nguồn nước, tìm kiếm thức ăn từ những loại cây ăn được và sử dụng những điều họ tìm thấy trong môi trường tự nhiên của họ để phân phối nhu yếu hàng ngày của họ. Kỹ năng tự cung tự túc tự cấp và kiến ​ ​ thức đã được truyền miệng qua nhiều thế hệ. [ 88 ] Các nền văn hóa truyền thống khác nhau tăng trưởng đời sống du mục như những người chăn nuôi cừu, dê, gia súc, lạc đà, bò Tây Tạng hoặc tuần lộc. Họ đã đi qua khu vực to lớn với đàn gia súc của họ, chuyển dời đến đồng cỏ mới theo mùa và lượng mưa thất thường đã thôi thúc tăng trưởng cây cối mới. Họ mang theo lều làm bằng vải hoặc da treo trên những cây cột và chính sách ẩm thực ăn uống của họ gồm có sữa, máu và đôi lúc thịt. [ 92 ]
Đoàn thương nhân chở muối giữa Agadez và những mỏ muối BilmaNhững người du mục sa mạc cũng là những thương nhân. Sahara là một vùng đất to lớn của đất trải dài từ vành đai Đại Tây Dương đến Ai Cập. Các tuyến đường thương mại đã được tăng trưởng link Sahel ở phía nam với khu vực Địa Trung Hải phì nhiêu ở phía bắc và một lượng lớn lạc đà được sử dụng để luân chuyển hàng có giá trị trên sa mạc. Người Tuareg là những thương nhân và sản phẩm & hàng hóa được luân chuyển truyền thống cuội nguồn gồm có nô lệ, ngà voi quý hiếm và vàng đi về phía bắc và muối đi về phía nam. Người Berber với sự hiểu biết về khu vực này đã được sử dụng nó để hướng dẫn những đoàn lữ hành giữa những ốc đảo khác nhau và những giếng nước. [ 93 ] Hàng triệu nô lệ đã bị bắt đưa về phía bắc qua Sahara trong khoảng chừng từ thế kỷ VIII đến XVIII. [ 94 ] Các phương tiện đi lại vận tải đường bộ đường đi bộ truyền thống lịch sử sụt giảm với sự sinh ra của xe có động cơ, luân chuyển và vận tải đường bộ hàng không, nhưng những đoàn lữ hành vẫn đi đi lại theo tuyến giữa Agadez và Bilma và giữa Timbuktu và Taoudenni mang muối từ bên trong sa mạc đến những hội đồng ở rìa sa mạc. [ 95 ]Xung quanh vành của sa mạc, nơi có lượng mưa nhiều hơn và điều kiện kèm theo môi trường tương thích hơn, 1 số ít nhóm đã trồng cây. Việc trồng trọt này hoàn toàn có thể xảy ra khi hạn hán làm gia súc chết, buộc họ phải chuyển từ chăn nuôi gia súc sang canh tác. Với một chút ít nguyên vật liệu nguồn vào, họ đã cảm ơn thời tiết và hoàn toàn có thể đã sống tự cung tự túc tự cấp. Đất mà họ canh tác làm giảm diện tích quy hoạnh có sẵn cho những người chăn nuôi du mục, gây ra những tranh chấp về đất đai. Rìa bán khô cằn của sa mạc có lớp đất trồng trọt mỏng dính, mà có rủi ro tiềm ẩn bị xói mòn khi tiếp xúc, như đã xảy ra tại Mỹ Dust Bowl trong những năm 1930. Các loại cỏ giữ đất tại chỗ đã bị cày xới, và một loạt những năm khô gây ra mất mùa, trong khi cơn bão bụi khổng lồ thổi lớp đất mặt đi. Nửa triệu người Mỹ đã buộc phải rời khỏi đất đai của họ trong thảm họa này. [ 96 ]Thiệt hại tựa như đang diễn ra ngày này ở những khu vực bán khô hạn và khoảng chừng mười hai triệu ha đất đang bị biến thành sa mạc mỗi năm. [ 97 ] Sa mạc hóa do những yếu tố như hạn hán, đổi khác khí hậu, canh tác nông nghiệp, chăn thả quá mức và nạn phá rừng. Thảm thực vật đóng một vai trò quan trọng trong việc xác lập thành phần của đất. Trong nhiều môi trường, tỷ suất xói mòn và dòng chảy mặt tăng lên đáng kể với sự suy giảm lớp phủ thực vật. [ 98 ] Các mặt phẳng khô cằn không được bảo vệ có xu thế bị gió thổi bay đi hoặc bị cuốn trôi bởi lũ quét, để lại lớp đất phì nhiêu trơ trọi dưới ánh nắng mặt trời và trở thành lớp đất không hiệu suất cao. Mặc dù chăn thả quá mức trong lịch sử vẻ vang được coi là một nguyên do gây ra sa mạc hóa, có một số ít dẫn chứng cho thấy động vật hoang dã hoang dã và thuần thóa thực sự cải tổ năng lực sinh sản và thảm thực vật, và việc tiêu thụ lớp phủ làm thôi thúc quy trình xói mòn. [ 99 ]

Khai thác tài nguyên vạn vật thiên nhiên[sửa|sửa mã nguồn]

Các hoang mạc có nhiều nguồn tài nguyên tài nguyên đáng kể, nhiều lúc phủ hàng loạt mặt phẳng của chúng, làm cho chúng có những sắc tố đặc trưng. Ví dụ như nhiều sa mạc cát màu đỏ là do chúng chứa những khoáng laterit. [ 100 ] Các quy trình địa chất trong khí hậu hoang mạc hoàn toàn có thể tập trung chuyên sâu những tài nguyên thành những mỏ có giá trị. Nước ngầm rò rỉ hoàn toàn có thể trích xuất khoáng vật quặng và tích tụ chúng, theo mực nước ngầm để tạo thành dạng tập trung chuyên sâu. [ 89 ] Tương tự như vậy, sự bay hơn có khuynh hướng tập trụng những khoáng vật trong những hồ hoang mạc, làm cạn hồ hay làm giàu khoáng vật. Sự bốc hơi hoàn toàn có thể tập trung chuyên sâu nhiều loại khoáng vật tạo thành nhiều dạng mỏ evaporite như thạch cao, natri nitrat, natri chloride và khoáng vật borat. [ 89 ] Evaporit được tìm thấy trong hoang mạc Great Basin ở Hoa Kỳ, đã được khai thác từ lâu bằng cách sử dụng ” nhóm 20 con la ” để kéo những xe chở borax từ Thung lũng Chết đến đường tàu gần nhất. [ 89 ] Sa mạc đặc biệt quan trọng giàu những tài nguyên muối như sa mạc Atacama ở Chile, nơi mà natri nitrat được khai thác dùng làm chất nổ và phân bón từ khoảng chừng năm 1850. [ 89 ] Các tài nguyên sa mạc khác như đồng ở Chile, Peru, và Iran, và sắt và urani ở nước Australia. Nhiều sắt kẽm kim loại, muối khác và đá có giá trị thương mại như pumice cũng được khai thác từ sa mạc trên khắp quốc tế. [ 89 ]Dầu và khí hình thành ở đáy những vùng biển nông khi những vi sinh vật phân hủy trong điều kiện kèm theo yếm khí và sau đó bị chôn vùi bởi những trầm tích. Nhiều hoang mạc có thời kỳ từng là biển nông và những loại khác có sự tích tụ hydrocarbon được luân chuyển đến do hoạt động giải trí thiết kế mảng. [ 101 ] Một số mỏ dầu lớn như Ghawar được phát hiện dưới cát của Ả Rập Saudi. [ 89 ] Các nhà địa chất học tin rằng những loại mỏ khác dầu được hình thành từ những quy trình do gió trong những hoang mạc cổ như những trường hợp của những mỏ dầu ở Mỹ. [ 89 ]

Hệ thống canh tác truyền thống trên sa mạch đã được thiết lập từ lâu ở Bắc Phi, tưới tiêu là chìa khóa thành công ở những khu vực mà áp lực về nước là nhân tố hạn chế cho sự phát triển. Các công nghệ có thể được sử dụng như tưới nhỏ giọt, việc sử dụng các chất thải hữu cơ hoặc phân chuồng như phân bón và thực hiện quản lý nông nghiệp truyền thống khác. Một khi khả năng sinh sản đã được xây dựng, sản xuất nông nghiệp tiếp tục giữ đất khỏi sự hủy diệt bởi gió và các hình thức khác của sự xói mòn.[102] Người ta phát hiện ra rằng vi khuẩn thúc đẩy tăng trưởng thực vật đóng một vai trò trong việc tăng sức đề kháng của cây đối với các điều kiện khó khăn và việc giữ các rhizobacteria có thể được cấy vào đất trong vùng lân cận của thực vật. Một nghiên cứu về những vi khuẩn này đã phát hiện ra rằng canh tác trên sa mạc cản trở sa mạc hóa bằng cách thiết lập các đảo của khả năng sinh sản cho phép nông dân đạt được năng suất tăng bất chấp các điều kiện môi trường bất lợi.[102] Một thử nghiệm thực địa ở sa mạc Sonoran khi để lộ gốc rễ của các loài cây khác nhau để rhizobacteria và vi khuẩn cố định nitơ Azospirillum brasilense khôi phục lại các vùng đất bị suy thoái chỉ mới thành công một phần.[102]

sa mạc Judean đã được canh tác vào thế kỷ VII TCN trong thời đại đồ sắt, cung ứng thực phẩm cho những pháo đài trang nghiêm trên Sa mạc. [ 103 ] Người Mỹ địa phương ở phía nam miền Tây Hoa Kỳ đã trở thành nhà nông nghiệp học khoảng chừng năm 600 khi hạt giống và công nghệ tiên tiến từ Mexico. Họ đã sử dụng những kỹ thuật ruộng bậc thang và khu vườn tăng trưởng bên cạnh thấm, tại những khu vực khí ẩm dưới chân cồn cát, gần suối để cấp nước tưới và trong khu vực được tưới bằng mạng lưới hệ thống kênh đào được kiến thiết xây dựng đặc biệt quan trọng. Bộ tộc Hohokam đã kiến thiết xây dựng trên 500 dặm ( 800 km ) kênh mương lớn và duy trì chúng trong nhiều thế kỷ, một thành tích kỹ thuật ấn tượng vào thời đó. Họ trồng ngô, đậu, bí và ớt. [ 104 ]
Các thửa ruộng trong Thung lũng ImperialMột ví vụ canh tác văn minh trên sa mạc như ở Thung lũng Imperial ở California, nơi có nhiệt độ cao và lượng mưa trung bình năm chỉ 3 in ( 76 mm ). [ 105 ] Nền kinh tế tài chính đa phần dựa vào nông nghiệp và đất được tưới tiêu trải qua một mạng lưới kênh rạch và đường ống dẫn trọn vẹn từ sông Colorado qua kênh đào All-American. Tầng đất sâu và phì nhiêu, là một phần của đồng bằng ngập lũ của sông, và những gì nếu nó từng là sa mạc đã được chuyển thành một trong những vùng canh tác hiệu suất cao nhất ở California. Lượng nước khác từ sông được dẫn đến những hội đồng đô thị, nhưng toàn bộ điều này đã được lấy tại con sông, làm cho vị trí lấy nước cao hơn mực nước sông trong nhiều thời gian của năm. Một yếu tố khác của trồng cây theo cách này là sự ngày càng tăng của độ mặn trong đất gây ra bởi sự bay hơi của nước trong những thửa ruộng. [ 106 ] Phủ xanh sa mạc vẫn là một nguyện vọng và tại một thời gian nào đó nó được xem là một công cụ tương lai để tăng sản xuất lương thực cho dân số ngày càng tăng trên quốc tế. Sự mong đợi tiềm năng này đã được chứng tỏ là sai vì nó bỏ lỡ những thiệt hại môi trường gây ra ở những nơi khác của nguồn nước dùng để tưới tiêu cho dự án Bất Động Sản sa mạc. [ 107 ]

Thu năng lượng mặt trời[sửa|sửa mã nguồn]

Desertec đề xuất sử dụng Saharan và Ả Rập để sản xuất điện mặt trời cung cấp cho châu Âu và Trung Đông.Các sa mạc ngày càng được xem là những nguồn nguồn năng lượng mặt trời quan trọng, một phần vì ít mây bao trùm. Nhiều nhà máy sản xuất nguồn năng lượng mặt trời thành công xuất sắc khi thiết kế xây dựng trên sa mạc Mojave. Các nhà máy sản xuất này có tổng hiệu suất 354 MW, là tổng hợp khai thác nguồn năng lượng mặt trời lớn nhất quốc tế. [ 108 ] Những mảng lớn của sa mạc này được bao trùm bởi những tấm gương, [ 109 ] gồm có 9 khu vực thu năng lượng mặt trời. Công viên năng lương mặt trời Mojave hiện đang được kiến thiết xây dựng và sẽ tạo ra 280MW khi hoàn thành xong. [ 110 ]Tiềm năng phát điện mặt trời từ sa mạc Sahara là bát ngát. Giáo sư David Faiman thuộc Đại học Ben-Gurion đã chỉ ra rằng với công nghệ tiên tiến hiện tại hoàn toàn có thể cung ứng hàng loạt nhu yếu điện cho quốc tế chỉ từ 10 % của sa mạc Sahara. [ 111 ] Desertec Industrial Initiative đang tìm kiếm 560 tỉ USD để góp vốn đầu tư bào điện mặt trời và điện gió ở Bắc Phi trong vòng 40 năm tới để phân phối điện cho châu Âu trải qua những cáp điện chạy bên dưới Địa Trung Hải. Sự chăm sóc của châu Âu ở sa mạc Sahara bắt nguồn từ hai góc nhìn : ánh nắng mặt trời vào ban ngày gần như là liên tục và rất nhiều đất chưa sử dụng. Sahara nhận được ánh nắng mặt trời nhiều hơn trên mỗi mẫu Anh so với bất kể phần nào của châu Âu. Sa mạc Sahara cũng có khoảng trống trống rỗng tổng số hàng trăm dặm vuông thiết yếu để lắp ráp những tấm gương cho những xí nghiệp sản xuất nguồn năng lượng mặt trời. [ 112 ]Sa mạc Negev ở Israel, và khu vực xung quanh, gồm có cả thung lũng Arava tiếp đón nhiều ánh nắng và nói chung không hề trồng trọt được. Đây là những yếu tố thuận tiện để thiết kế xây dựng những nhà máy sản xuất nguồn năng lượng mặt trời. [ 90 ] David Faiman cho rằng những xí nghiệp sản xuất nguồn năng lượng mặt trời ” khổng lồ ” ở Negev hoàn toàn có thể cung ứng tổng thể nhu yếu điện của Israel. [ 111 ]

Cả hai cuộc chiến tranh thế giới đã diễn ra trong sa mạc. Trong Chiến tranh Thế giới thứ nhất, các Ottoman Thổ Nhĩ Kỳ đã tham chiến với quân đội chính quy của Anh trong một chiến dịch kéo dài tại bán đảo Ả Rập. Thổ Nhĩ Kỳ đã bị người Anh đánh bại, phía Anh đã được sự ủng hộ của lực lượng không chính quy Ả Rập đang tìm cách nổi dậy chống lại người Thổ Nhĩ Kỳ ở Hejaz, đã nổi tiếng trong quyển sách của T. E. Lawrence Seven Pillars of Wisdom.[113][114]

Trong Chiến tranh quốc tế thứ hai, những chiến dịch Tây Sa mạc khởi đầu ở Libya thuộc Ý. Chiến tranh trong sa mạc cần có sự tiếp tế lớn cho giải pháp sử dụng những khoảng trống mở rộng lớn mà không gây thương vong cho dân thường. Xe tăng và xe bọc thép đã hoàn toàn có thể đi lại một khoảng cách lớn không bị cản trở và mìn đã được đặt với số lượng lớn. Tuy nhiên kích cỡ và sự khắc nghiệt của địa hình có nghĩa là tổng thể những nhu yếu thiết yếu cần được mang đến từ khoảng cách rất xa. Người thắng lợi trong một trận chiến sẽ có lợi thế và chuỗi đáp ứng của họ nhất thiết sẽ trở nên dài hơn, trong khi quân đội bại trận hoàn toàn có thể rút lui, tái tập hợp và cần tiếp tế. Với những nguyên do này, tiền tuyến thụt lùi và mặt trận lê dài hàng trăm kim về mỗi bên để lấy lại đà. [ 115 ] Điểm cận phía tây là tại El Alamein ở Ai Cập, nơi quân liên minh vượt mặt dứt điểm phe trục năm 1942. [ 116 ]

Trong văn hóa truyền thống[sửa|sửa mã nguồn]

Il milione.Marco Polo đến vùng sa mạc bằng lạc đà. Hình thu nhỏ thế kỷ XIV củaSa mạc thường được coi là một cảnh sắc cằn cỗi và trống rỗng. Nó đã được những nhà văn, những nhà làm phim, nhà triết học, nghệ sĩ và những nhà phê bình diễn đạt như thể một nơi cực đoan, một ẩn dụ cho bất kỳ điều gì từ cái chết, cuộc chiến tranh hay đức tin về quá khứ nguyên thủy hoặc tương lai hoang vắng. [ 117 ]

Có rất nhiều bài viết về chủ đề hoang mạc.[91] Phải kể đến là những tài liệu của Marco Polo (c. 1254–1324), ông đã đi qua vùng Trung Á đến Trung Quốc, băng qua nhiều hoang mạc trong suốt hành trình 24 năm của ông.[118] Một số tác giả miêu tả một cách sinh động về các môi trường hoang mạc, mặc dù thường các chuyến hành trình của họ băng qua hoang mạc được đan xen với những phản ảnh, như trường hợp trong tác phẩm chính của Charles Montagu Doughty, Travels in Arabia Deserta (1888).[119] Antoine de Saint-Exupéry đã miêu tả chuyến bay của ông và hdescribed both hoang mạc trong tác phẩm Wind, Sand and Stars[120] và Gertrude Bell đã đi qua nhiều nơi trong haong mạc Ả Rập vào đầu thế kỷ XX, trở thành người rành rọt về chủ đề này, ông viết sách và tư vấn cho chính phủ Anh thương thảo với các nước Ả Rập.[121] Một nhà thám hiểm nữ là Freya Stark đã đi một mình ở Trung Đông, thăm Thổ Nhĩ Kỳ, Arabia, Yemen, Syria, Ba Tư và Afghanistan, đã viết hơn 20 quyển sách về những trải nghiệm của bà.[122] Nhà tự nhiên học người Đức, Uwe George đã có nhiều năm sống trong sa mạc, ông đã ghi lại những trải nghiệm và nghiên cứu trong quyển, In the Deserts of this Earth.[123]

Hoang mạc trên những hành tinh khác[sửa|sửa mã nguồn]

Spirit năm 2004.Quang cảnh hoang mạc nhìn từ tàunăm 2004 .Sao Hỏa là hành tinh duy nhất trong Hệ Mặt Trời được xác lập là sống sót những hoang mạc. Vì áp suất khí quyển ở gần mặt phẳng thấp ( chỉ bằng 1/100 so với của Trái Đất ), cấu trúc những vòng khí quyển trên Sao Hỏa tạo thành một vòng biển cát quanh cực với diện tích quy hoạnh hơn 5 triệu km² ( 1,9 triệu dặm vuông ), diện tích quy hoạnh này lớn hơn nhiều so với những hoang mạc trên Trái Đất. Các hoang mạc trên Sao Hỏa đa phần gồm có những cồn cát dạng bán nguyệt phẳng phiu ở gần những mũ văn vĩnh cửu của cực Bắc hành tinh này. Các cồn cát nhỏ hơn chiếm phần đáy của những hố va chạm nằm ở những vùng cực Sao Hỏa. [ 124 ] Nghiên cứu những đá trên bề mặt bằng những tia laser của tàu thăm dò Mars Exploration Rover cho thấy mặt phẳng này là tập hợp nhẵn của những dạng giống như trên Trái Đất mặc dầu nó hoàn toàn có thể chỉ là lớp bụi mặt phẳng. [ 125 ] Bề mặt của Titan, một mặt trăng của Sao Thổ, cũng có mặt phẳng giống như hoang mạc được cấu trúc bởi những biển cồn cát. [ 126 ]

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Source: https://vvc.vn
Category: Môi trường

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM

Alternate Text Gọi ngay