Di sản thế giới – Wikipedia tiếng Việt

Di sản thế giới là một điểm mốc hay khu vực được lựa chọn bởi Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (viết tắt là UNESCO) có giá trị về văn hóa,[1] lịch sử, khoa học hoặc hình thức có ý nghĩa khác và được pháp luật bảo vệ bởi các điều ước quốc tế. Các địa điểm này được đánh giá là có tầm quan trọng đối với lợi ích tập thể nhân loại.

Một khu vực hoàn toàn có thể là di chỉ, di tích lịch sử hay danh thắng của một vương quốc như rừng, dãy núi, hồ, sa mạc, tòa nhà, quần thể kiến trúc hay thành phố … do những nước có tham gia Công ước Di sản thế giới đề cử cho Ủy ban Di sản thế giới, được công nhận và quản trị bởi UNESCO. Sau đó UNESCO sẽ lập hạng mục, đặt tên và bảo tồn những vị trí điển hình nổi bật về văn hóa truyền thống hay đặc thù tự nhiên cho di sản trái đất chung. Những vị trí được đưa vào list di sản thế giới hoàn toàn có thể được nhận tiền từ Quỹ Di sản thế giới theo 1 số ít điều kiện kèm theo nào đó. Ủy ban này được xây dựng bởi Công ước về Bảo vệ di sản văn hóa truyền thống và vạn vật thiên nhiên thế giới, gọi tắt là Công ước Di sản thế giới, nó được Đại hội đồng UNESCO đồng ý ngày 16 tháng 11 năm 1972. Trong mạng lưới hệ thống những thương hiệu của UNESCO, di sản thế giới là thương hiệu Gianh Giá nhất và truyền kiếp nhất. [ 2 ]
Lá cờ với hình tượng Di sản thế giới

Hệ thống tưới tiêu ở Shushtar Iran ).

Một Di sản thế giới do Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (viết tắt là UNESCO) công nhận là địa điểm hoặc những địa điểm có chung đặc điểm. Các địa điểm này có thể là rừng, dãy núi, hồ, sa mạc, tòa nhà, quần thể kiến trúc hay thành phố… do các nước có tham gia Công ước Di sản thế giới đề cử cho Ủy ban Di sản thế giới, được công nhận bởi những giá trị văn hóa hay ý nghĩa vật lý đặc biệt và quản lý bởi Ủy ban Di sản thế giới của UNESCO. Ủy ban này bao gồm 21 quốc gia tham gia ký kết và phê chuẩn Công ước Di sản thế giới. Tính đến nay, có 190 quốc gia thành viên. Chỉ có Bahamas, Liechtenstein, Nauru, Somalia, Nam Sudan, Đông Timor và Tuvalu không là thành viên của Công ước. Đại hội đồng Quốc gia thành viên với nhiệm kỳ 4 năm một lần có nhiệm vụ thảo luận về việc quản lý các di sản thế giới đã được công nhận, đồng thời xem xét việc chấp nhận một di sản mới được đề cử từ các quốc gia thành viên.[3]

Tính đến năm năm nay, có toàn bộ 1052 di sản được liệt kê, trong đó có 814 di sản về văn hóa truyền thống, 203 di sản về những khu vạn vật thiên nhiên và 35 di sản thuộc cả hai loại. Các di sản đó hiện hữu tại 165 vương quốc. Ý là vương quốc có số lượng di sản thế giới được công nhận nhiều nhất với 50 di sản, tiếp theo là Trung Quốc có 47 di sản và Tây Ban Nha với 44 di sản. [ 4 ] Tài liệu tìm hiểu thêm tại website chính thức của UNESCO, mỗi một di sản thế giới được xác lập bằng mã số ký hiệu riêng tạo thành một trang nhỏ riêng không liên quan gì đến nhau, có những khu vực trước đó đã từng được liệt kê và đề cử list nhưng thất bại. Kết quả là, mã số ký hiệu đã vượt quá số lượng 1.200 mặc dầu số lượng di sản thế giới trong list là ít hơn .Tuy di sản thế giới vẫn là một phần của chủ quyền lãnh thổ vương quốc đó nhưng UNESCO xem xét nó trên mối chăm sóc của hội đồng quốc tế để bảo vệ chúng trước những ảnh hưởng tác động hoàn toàn có thể gây ra .
Năm 1954, chính phủ nước nhà Ai Cập quyết định hành động thiết kế xây dựng đập Aswan ( đập Aswan trên ), một sự kiện sẽ khiến một thung lũng có chứa những kho tàng vô giá của Ai Cập cổ đại như những ngôi đền Abu Simbel bị nhấn chìm trong biển nước. UNESCO sau đó đã phát động một chiến dịch bảo vệ những di tích lịch sử này trên toàn thế giới. Abu Simbel và ngôi đền Philae đã được tháo rời, vận động và di chuyển đến một vị trí cao hơn, và xếp lại với nhau từng khối đá một, trong khi ngôi đền Dendur đã được chuyển đến thành phố Thành Phố New York [ 5 ] còn những đền thờ của Debod đã được chuyển đến Madrid .giá thành của dự án Bất Động Sản là 80 triệu USD, trong đó khoảng chừng 40 triệu USD được hoạt động góp phần từ 50 vương quốc. Dự án được coi là một thành công xuất sắc, và là nền tảng cho những chiến dịch bảo vệ khác, như Venice và vùng đầm phá ở Ý, tàn tích Mohenjo-daro ở Pakistan, và đền Borobudur ở Indonesia. UNESCO sau đó xây dựng Hội đồng Di tích và Di chỉ Quốc tế, cùng với một dự thảo quy ước bảo vệ di sản văn hóa truyền thống chung của trái đất .Mỹ là vương quốc tiên phong khởi xướng sáng tạo độc đáo về bảo tồn văn hóa truyền thống và vạn vật thiên nhiên. Một hội nghị tại Nhà Trắng vào năm 1965 nhằm mục đích bảo tồn những khu vực tự nhiên tuyệt đẹp trên thế giới, danh lam thắng cảnh và những di tích lịch sử lịch sử dân tộc. Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên tổ chức triển khai một hội nghị tựa như vào năm 1968 và vào năm 1972 tại hội nghị Liên hợp quốc về Con người và Môi trường tại Stockholm. Theo Ủy ban Di sản thế giới, những nước ký kết được nhu yếu phân phối tài liệu và báo cáo giải trình định kỳ cho Ủy ban Di sản thế giới tổng quan về việc triển khai của mỗi vương quốc tham gia Công ước Di sản thế giới và một ” bản chụp hình ảnh ” điều kiện kèm theo hiện tại của những Di sản thế giới đã được công nhận .Một văn bản duy nhất được thống nhất giữa tổng thể những vương quốc tham gia, và Công ước tương quan đến bảo vệ Di sản văn hóa truyền thống và vạn vật thiên nhiên thế giới đã được trải qua bởi Đại hội đồng UNESCO vào ngày 16 tháng 11 năm 1972 .

Di sản văn hóa truyền thống[sửa|sửa mã nguồn]

Theo Công ước Di sản thế giới thì di sản văn hóa là:

  • Các di tích: Các tác phẩm kiến trúc, tác phẩm điêu khắc và hội họa, các yếu tố hay các cấu trúc có tính chất khảo cổ học, ký tự, nhà ở trong hang đá và các công trình sự kết hợp giữa công trình xây dựng tách biệt hay liên kết lại với nhau mà do kiến trúc của chúng, do tính đồng nhất hoặc vị trí trong cảnh quan, có giá trị nổi bật toàn cầu xét theo quan điểm lịch sử, nghệ thuật và khoa học.
  • Các di chỉ: Các tác phẩm do con người tạo nên hoặc các tác phẩm có sự kết hợp giữa thiên nhiên và nhân tạo và các khu vực trong đó có các di chỉ khảo cổ có giá trị nổi bật toàn cầu xét theo quan điểm lịch sử, thẩm mỹ, dân tộc học hoặc nhân học.

Di sản vạn vật thiên nhiên[sửa|sửa mã nguồn]

Theo Công ước Di sản thế giới thì di sản thiên nhiên là:

  • Các đặc điểm tự nhiên bao gồm các hoạt động sáng tạo vật lý hoặc sinh học hoặc các nhóm các hoạt động kiến tạo có giá trị nổi bật toàn cầu xét theo quan điểm thẩm mỹ hoặc khoa học.
  • Các hoạt động kiến tạo địa chất hoặc địa lý tự nhiên và các khu vực có ranh giới được xác định chính xác tạo thành một môi trường sống của các loài động thực vật đang bị đe dọa có giá trị nổi bật toàn cầu xét theo quan điểm khoa học hoặc bảo tồn.
  • Các địa điểm tự nhiên hoặc các vùng tự nhiên được phân định rõ ràng, có giá trị nổi bật toàn cầu về mặt khoa học, bảo tồn hoặc thẩm mỹ.

Di sản hỗn hợp[sửa|sửa mã nguồn]

Năm 1992, Ủy ban Di sản thế giới đưa ra khái niệm di sản hỗn hợp hay còn gọi là di sản kép, cảnh quan văn hóa thế giới để miêu tả các mối quan hệ tương hỗ nổi bật giữa văn hóa và thiên nhiên của một số khu di sản. Một địa danh được công nhận là di sản thế giới hỗn hợp phải thỏa mãn ít nhất là một tiêu chí về di sản văn hóa và một tiêu chí về di sản thiên nhiên.

Để được ghi vào list Di sản thế giới của UNESCO, một gia tài phải cung ứng những tiêu chuẩn về văn hoá hoặc vạn vật thiên nhiên theo Công ước Di sản thế giới đã được Ủy ban về Di sản thế giới của UNESCO duyệt lại .Một di tích lịch sử văn hóa truyền thống phải xác nhận, có ảnh hưởng tác động sâu rộng hoặc có dẫn chứng độc lạ so với sự tăng trưởng của thẩm mỹ và nghệ thuật kiến trúc, hoặc di tích lịch sử đó phải gắn liền với tư tưởng hay tín ngưỡng có ý nghĩa phổ cập, hoặc là nổi bật điển hình nổi bật của một lối sống truyền thống lịch sử đại diện thay mặt cho một nền văn hóa truyền thống nào đó .Một di chỉ vạn vật thiên nhiên hoàn toàn có thể nổi bật cho một quá trình, những quy trình tiến hóa địa cầu, hoặc cho những biến hóa sinh thái học, hoặc gồm có những vùng cư trú tự nhiên những Loài cực kỳ nguy cấp. Di chỉ vạn vật thiên nhiên hoàn toàn có thể là một khung cảnh đẹp khác thường, một cảnh sắc ngoạn mục, hoặc là một khu bảo tồn số lượng lớn những động vật hoang dã hoang dã .Cho đến cuối năm 2004, có 6 tiêu chuẩn cho di sản văn hóa truyền thống và 4 tiêu chuẩn cho di sản vạn vật thiên nhiên. Đến năm 2005, điều này đã được sửa đổi để chỉ có một bộ 10 tiêu chuẩn, trong đó 6 tiêu chuẩn đầu thuộc về di sản văn hóa truyền thống, còn những tiêu chuẩn 7 đến 10 thuộc về di sản vạn vật thiên nhiên .

Tiêu chuẩn văn hóa

( I ) – là một tuyệt tác về kĩ năng phát minh sáng tạo của con người .( II ) – Thể hiện một sự giao lưu quan trọng giữa những giá trị của trái đất, trong một khoảng chừng thời hạn hoặc trong khoanh vùng phạm vi một vùng văn hoá của thế giới, về những bước tăng trưởng trong kiến trúc hoặc công nghệ tiên tiến, nghệ thuật và thẩm mỹ tạo hình, quy hoạch đô thị hoặc phong cách thiết kế cảnh sắc .

(III) – Là một bằng chứng độc đáo hoặc duy nhất hoặc ít ra cũng là một bằng chứng đặc biệt về một truyền thống văn hoá hay một nền văn minh đang tồn tại hoặc đã biến mất.

( IV ) – Là một ví dụ điển hình nổi bật về một kiểu kiến trúc thiết kế xây dựng hoặc một quần thể kiến trúc cảnh sắc minh hoạ cho một hay nhiều quá trình có ý nghĩa trong lịch sử dân tộc quả đât .( V ) – Là một ví dụ tiêu biểu vượt trội về sự định cư của con người hoặc một sự chiếm đóng chủ quyền lãnh thổ mang tính truyền thống cuội nguồn và tiêu biểu vượt trội cho một hoặc nhiều nền văn hóa truyền thống, nhất là khi nó trở nên dễ bị tổn thương dưới tác động ảnh hưởng của những dịch chuyển không hề đảo ngược được .( VI ) – Gắn bó trực tiếp hoặc đơn cử với những sự kiện hoặc truyền thống cuội nguồn hoạt động và sinh hoạt với những ý tưởng sáng tạo, hoặc những tín ngưỡng, những tác phẩm văn học nghệ thuật và thẩm mỹ có ý nghĩa điển hình nổi bật toàn thế giới. ( tiêu chuẩn này chỉ duy nhất được sử dụng trong những trường hợp đặc biệt quan trọng và vận dụng đồng thời với những tiêu chuẩn khác )

Tiêu chuẩn tự nhiên

( VII ) – Chứa đựng những hiện tượng kỳ lạ, khu vực tự nhiên rất là điển hình nổi bật hoặc những khu vực có vẻ như đẹp tự nhiên độc lạ và tầm quan trọng về nghệ thuật và thẩm mỹ .( VIII ) – Là những ví dụ điển hình nổi bật đại diện thay mặt cho những quá trình lớn trong lịch sử dân tộc của Trái Đất, trong đó có lịch sử vẻ vang về sự sống, những quy trình địa chất quan trọng đang tiếp nối trong sự tăng trưởng của những địa mạo, hoặc những đặc thù quan trọng về địa chất hoặc địa lý tự nhiên .( IX ) – Là những ví dụ tiêu biểu vượt trội cho quy trình sinh thái xanh và sinh học đang tiếp nối trong quy trình tiến hoá và tăng trưởng của những dạng địa hình, vùng nước ngọt, biển và ven biển và những quần xã động vật hoang dã, thực vật .( X ) – Là những nơi cư trú tự nhiên quan trọng nhất và tiêu biểu vượt trội nhất, mang giá trị bảo tồn nguyên trạng sự đa dạng sinh học, trong đó có những môi trường tự nhiên sống tiềm ẩn những loài động vật hoang dã hoặc thực vật đang bị rình rập đe dọa, có giá trị điển hình nổi bật toàn thế giới xét theo quan điểm khoa học hoặc bảo tồn .

Tính toàn vẹn

Ngoài những tiêu chuẩn như trên, những khu vực đó còn phải cung ứng về tính toàn vẹn được lao lý dưới đây :

  • Những địa điểm mô tả ở tiêu chuẩn (VII) phải bao gồm toàn bộ hoặc phần lớn những thành phần chủ yếu liên quan với nhau và phụ thuộc lẫn nhau trong mối quan hệ tự nhiên; chẳng hạn như thuộc “thời kỳ đóng băng” thì phải bao gồm bãi tuyết, sóng băng cũng như các dạng điển hình của xói mòn do sóng băng, các trầm tích và các di thực thực vật (các vết băng tích, giai đoạn diễn thế của thực vật)
  • Những địa điểm mô tả ở mục (VIII) phải khá rộng lớn và bao gồm những thành phần cần thiết cho việc minh họa những khía cạnh chủ yếu của địa danh đó. Vì thế, một miền rừng nhiệt đới ẩm thì phải có một số độ cao khác nhau so với mực nước biển, có sự biến đổi địa hình, loại đất, bờ sông, nhánh sông để minh họa cho sự đa dạng và phức tạp.
  • Những địa điểm mô tả ở mục (IX) phải bao gồm những thành phần của hệ sinh thái cần thiết cho sự bảo tồn của các loài, hay là sự nối tiếp các quá trình hoặc thành phần thiên nhiên cần được bảo tồn, Nhữg thành phần thay đổi tùy từng trường hợp như khu vực được bảo vệ của một thác nước phải bao gồm toàn bộ hoặc đại bộ phận khu vực cung cấp nước cho nó về phía thượng lưu hoặc một địa điểm ám tiêu san hô thì phải bao gồm các khu vực bảo vệ chống lại sự bồi lấp hay gây nhiễm mà các dòng sông đổ ra, các dòng đại dương có thể gây ảnh hưởng tới quá trình cung cấp dinh dưỡng cho ám tiêu san hô.
  • Những địa điểm chứa đựng những loài bị đe dọa nhưng các loài được mô tả trong tiêu chuẩn (X) phải khá rộng lớn, bao gồm những yếu tố về nơi trú ẩn cần thiết cho sự sống của các cá thể loài tồn tại.
  • Trường hợp đối với các loài di cư, những vùng cư trú theo mùa cần thiết cho sự tồn tại các loài, bất kể chúng ở đâu tới phải được bảo vệ thích đáng. Ủy ban Di sản thế giới phải đảm bảo bằng các biện pháp cần thiết để bảo vệ các loài suốt chu kỳ sống của chúng. Việc này được thỏa thuận thông qua việc tham gia Công ước quốc tế hoặc dưới hình thức thỏa thuận giữa hai hay nhiều bên.

Mỗi khu vực tự nhiên phải được nhìn nhận một cách tương đối, nghĩa là phải được so sánh với những khu vực khác cùng loại, cả trong và ngoài vương quốc chủ quyền lãnh thổ của địa điểm đó, thuộc cùng một vùng địa lý sinh vật hay trên cùng một đường di trú .

Biểu tượng Di sản thế giới[sửa|sửa mã nguồn]

Những di sản được xếp trong hạng mục Di sản thế giới sẽ được gắn biển đồng có hình tượng của Di sản thế giới và được hưởng những quy định đặc biệt quan trọng của Công ước quốc tế về bảo tồn những di sản cũng như của Quỹ Di sản thế giới .Biểu tượng Di sản thế giới là một hình vuông vắn nội tiếp trong một hình tròn trụ thông suốt. Trong đó, hình vuông vắn là bộc lộ siêu phẩm do loài người phát minh sáng tạo còn hình tròn trụ biểu lộ cho vạn vật thiên nhiên và cũng là Trái Đất, nó bộc lộ thái độ trân trọng bảo vệ những di sản của trái đất. Hình vuông và hình tròn trụ tiếp nối nhau bộc lộ sự hòa giải và thống nhất .

Danh sách những di sản thế giới[sửa|sửa mã nguồn]

UNESCO nỗ lực tôn trọng sự cân đối giữa những lục địa trong yếu tố di sản thế giới. Ban đầu, châu Âu chiếm số đông hơn, nhưng những di sản tự nhiên đã góp thêm phần điều hòa sự cân đối những lục địa trên thế giới .. Năm 2017, thế giới có 1.073 di sản trên 167 vương quốc : 832 về văn hóa truyền thống, 206 tự nhiên và 35 di sản hỗn hợp ( tự nhiên và văn hóa truyền thống ). Những di sản này được xếp theo 5 vùng địa lý, trong đó México mặc dầu thuộc Bắc Mỹ nhưng những di sản được xếp vào Mỹ Latinh và Caribe. Vùng hoang dã ở Tasmania của Úc và Thái Sơn của Trung Quốc là 2 di sản thế giới kép phân phối nhiều tiêu chuẩn nhất với 7/10 tiêu chuẩn .
Nga và những nước Kavkaz được xếp vào khu vực châu Âu và Bắc Mỹ

Bảng khái quát Di sản thế giới [6][7]
Tự nhiên Văn hóa Hỗn hợp Tổng số Số quốc gia trong khu vực
Châu Phi 37 48 5 90 33
Các nước Ả Rập 5 73 3 81 18
Châu Á – Thái Bình Dương 62 173 12 247[8] 34
Châu Âu – Bắc Mỹ 62 426 10 499[8] 50
Mỹ La Tinh – Caribe 37 96 5 138 27
Di sản chung 13 16 2 31 52
Tổng số 203 814 35 1052 165

Danh sách đơn cử[sửa|sửa mã nguồn]

Danh sách dưới đây được xếp theo 4 khu vực địa lý là những lục địa, những di sản tại Thổ Nhĩ Kỳ và Nga được xếp vào châu Âu ( kể cả những di sản thuộc phần lãnh thổ châu Á ), còn di sản tại Bắc Mỹ được xếp vào châu Mỹ Latinh và Caribê. Các di sản tại thuộc địa và vùng chủ quyền lãnh thổ hải ngoại thì vẫn xếp theo vương quốc đề cử và chính quốc. Các nước Ả rập gồm có 1 số ít quốc gia thuộc châu Phi và một số ít quốc gia thuộc Trung Đông được xếp vào khu vực châu Á và châu Đại Dương .

Di sản thế giới trong thực trạng nguy khốn[sửa|sửa mã nguồn]

Khi một di sản văn hóa hay thiên nhiên có nguy cơ tiêu vong hay hủy hoại nặng nề do bị xuống cấp mạnh bởi các nguyên nhân như: phát triển kinh tế, xã hội, các nguyên nhân tự nhiên (thiên tai, lũ lụt, động đất, độ ẩm cao, quá nóng v.v) thì di sản đó sẽ được ghi vào danh mục “Những di sản trong tình trạng nguy hiểm” để cảnh báo quốc gia, vùng lãnh thổ có di sản đó phải có các biện pháp bảo tồn khẩn cấp cũng như để Ủy ban Di sản thế giới cung cấp các sự hỗ trợ cần thiết về kinh phí, kỹ thuật v.v từ Quỹ Di sản thế giới để bảo tồn các di sản đó.

Trong list năm 2013 có 44 di sản thế giới của 31 vương quốc và vùng chủ quyền lãnh thổ được xếp vào hạng mục ” Những di sản trong thực trạng nguy hại ” theo pháp luật tại Điều 11 ( 4 ) của Công ước Di sản thế giới. [ 9 ] .

Di sản thế giới tại Nước Ta[sửa|sửa mã nguồn]

Hiện tại, Nước Ta đã có 8 di tích lịch sử được UNESCO công nhận là Di sản thế giới gồm :

  • 2 Di sản thiên nhiên thế giới:
  • 5 Di sản văn hóa thế giới gồm:
  • 1 Di sản thế giới hỗn hợp:
  1. Quần thể danh thắng Tràng An, năm 2014, theo các tiêu chí (VII) và (VIII) của một di sản thiên nhiên thế giới và tiêu chí (V) của một di sản văn hóa thế giới.

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Tiếng Anh
Tiếng Việt

Source: https://vvc.vn
Category: Thế giới

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM

Alternate Text Gọi ngay